U svetu se već uveliko eksperimentiše s novim oblicima direktne i participativne demokratije: učešća građana u donošenju važnih odluka i priznavanju takvih tela kao konstitucionalnih organa. Stari model elektoralno-predstavničke demokratije (model iz 18. veka) doveo je demokratiju u krizu krizu legitimnosti i efikasnosti i potpuno gubljenja poverenja u političke partije i izbore - glasanje jednom u 4 godine - kao mehanizam demokratskog odlučivanja.

U studiji Protiv izbora flamanski autor David van Rejbruk analizira istoriju ideju i praksu demokratije od Atine do modernog doba i postavlja pitanje zašto je demokratija u krizi: krizi legitimnosti i krizi efikasnosti. Demokratija



kao oblik vlasti postoji već 3000 godina a tek poslednjih 200 godina je elektoralna predstavnička demokratija. Izbori su kao instrument biranja narodnog predstavništva uvedeni s Francuskom i Američkom revolucijom ali upravo zato da bi ograničili učešće naroda u vlasti. Od Aristotela do Rusoa i Monteskjea vladalo je uverenje da demokratija za razliku od aristokratije i oligarhije može biti vladavina naroda ako je omogućeno ravnopravno učešće svih građana u organima vlasti. Izbor glasanjem smatran je aristokratskim izbor žrebom demokratskim.

Demokratija kao sistem u 21. veku mora biti inovirana uvođenjem novih metoda i procedura participacije građana: 1 – deliberacija: konsultovanje i savetovanje s građanima 2 – izbor žrebom: narodno predstavništvo izabrano žrebom (eventualno u kombinaciji s glasanjem) i 3 – rotacija: permanentna (ali postepena u etapamama) smena predstavnika u upravnim organima. David van Rejbruk svoju studiju o demokratiji zasniva na čitavom nizu teorijskih radova i međunarodnih istraživanja ali i na konkretnim inicijativama ekperimentima i praktičnim iskustvima s participacijom građana koji se već primenjuje u mnogim zemljama: Kanadi Nizozemskoj Irskoj Islandu.